Mag een plantaardige burger nog een burger heten? De discussie leek beslecht, maar nieuwe voorstellen in het Europees Parlement zetten vleesproducenten en de plantaardige sector opnieuw tegenover elkaar. Wat op het eerste gezicht een discussie over woorden lijkt, gaat in werkelijkheid over marktpositie, consumentengedrag en de toekomst van alternatieve eiwitten.

De strijd om vleesbenamingen is opnieuw losgebarsten in het Europese Parlement. Een groep Europarlementariërs wil een reeks termen die vandaag ook voor plantaardige producten worden gebruikt exclusief voorbehouden aan producten met vlees.

Daarmee komt een discussie terug waarvan de voedingsindustrie dacht dat ze grotendeels was afgerond.

Centraal staat een ogenschijnlijk eenvoudige vraag: mag een product zonder vlees worden verkocht als burger, worst, schnitzel of nugget?

Achter die vraag gaat inmiddels een stevige belangenstrijd schuil tussen de traditionele vlees- en landbouwsector en producenten van plantaardige alternatieven.

Van steak tot burger en nugget

Europa heeft de bescherming van vleesbenamingen de afgelopen periode al aangescherpt. Voor termen die rechtstreeks verwijzen naar een diersoort of specifieke vleesdelen gelden inmiddels beperkingen.

Maar een aantal Europarlementariërs wil verder gaan.

Onder aanvoering van de Franse EVP-politica Céline Imart zijn amendementen ingediend waarmee ook meer generieke productnamen beschermd zouden worden.

Op de voorgestelde lijst staan onder andere burger, hamburger, worst, chorizo, salami, pepperoni, mortadella, ham, gehaktbal, gehakt, nugget, escalope, schnitzel, spek, meatloaf, pastrami en filet.

Wanneer die voorstellen uiteindelijk worden aangenomen, zouden verschillende benamingen die vandaag heel normaal zijn binnen het plantaardige assortiment opnieuw moeten worden bekeken.

Een ‘veggieburger’ of ‘plantaardige worst’ zou dan mogelijk niet langer onder die naam verkocht kunnen worden.

Vleessector: bescherm traditionele productnamen

Voor de traditionele vlees- en landbouwsector draait het debat in belangrijke mate om herkenbaarheid en bescherming van productbenamingen.

De redenering is dat termen die historisch verbonden zijn met vlees ook voor vleesproducten gereserveerd moeten blijven. Dat zou consumenten duidelijkheid geven over wat ze precies kopen en tegelijkertijd traditionele landbouwproducten en producenten beschermen.

Die redenering kreeg eerder ook steun van het Europees Economisch en Sociaal Comité. Dat stelde dat namen die traditioneel met vlees en vleesproducten worden geassocieerd exclusief gebruikt zouden moeten worden voor voedingsmiddelen die daadwerkelijk vlees bevatten.

Voorstanders zien de bescherming van dergelijke termen daarmee niet alleen als consumentenbescherming, maar ook als bescherming van de economische positie en identiteit van de Europese veehouderij.

Vegalobby: consument weet perfect wat een vegaburger is

De plantaardige voedingsindustrie redeneert precies omgekeerd.

Volgens tegenstanders van een verbod is er weinig aanleiding om te veronderstellen dat consumenten denken dat een product met de naam ‘plantaardige burger’ of ‘veggieworst’ daadwerkelijk vlees bevat.

Woorden als burger, worst en nugget vertellen de consument volgens die redenering vooral iets over de vorm, bereidingswijze en toepassing van een product.

Voor producenten van vleesalternatieven zijn dergelijke herkenbare benamingen bovendien commercieel belangrijk. Een consument begrijpt onmiddellijk wat hij met een plantaardige burger moet doen en op welke plaats die binnen een maaltijd past.

De European Alliance for Plant-based Foods waarschuwt dan ook dat verdere beperkingen producenten, landbouwers én consumenten kunnen benadelen. De organisatie pleit juist voor een stabiel regelgevend kader waarin verder geïnvesteerd kan worden in plantaardige eiwitketens.

Europa worstelt al jaren met dezelfde vraag

De discussie is niet nieuw.

In 2020 verwierp het Europees Parlement nog een voorstel om termen als steak, sausage, escalope, burger en hamburger exclusief te reserveren voor vleesproducten.

Dat leverde destijds een belangrijk verschil op met zuivel.

Termen als melk, yoghurt en boter zijn binnen Europa veel sterker beschermd voor producten van dierlijke oorsprong. Daarom wordt in officiële productbenamingen bijvoorbeeld gesproken over haverdrink in plaats van havermelk.

Bij vleesalternatieven ontstond lange tijd geen vergelijkbare Europese bescherming voor algemene termen als burger en worst.

De afgelopen jaren is het politieke klimaat echter opnieuw veranderd.

Opvallende juridische situatie

De huidige discussie is extra opvallend omdat Europa zeer recent al nieuwe regels rond vleesbenamingen heeft aangenomen.

In de Europese regelgeving is vlees inmiddels expliciet gedefinieerd als de eetbare delen van een dier. Ook verschillende specifieke termen, waaronder beef, pork, chicken, ribs, bacon, steak en liver, worden beschermd.

Maar daarmee is de discussie over meer generieke productvormen niet afgelopen.

Via een ander Europees wetgevingstraject rond het landbouwbeleid na 2027 zijn opnieuw amendementen ingediend. Daardoor kunnen termen die eerder buiten de bescherming bleven alsnog onderwerp worden van nieuwe regelgeving.

De Europese landbouwcommissie moet zich over de voorstellen buigen. Daarna volgen nog verdere stappen in het Europees Parlement en uiteindelijk ook onderhandelingen met de lidstaten.

De definitieve uitkomst staat dus nog niet vast.

Veel meer dan een semantische discussie

Voor de voedingsindustrie gaat het ondertussen over veel meer dan taal.

De naam van een product bepaalt hoe gemakkelijk een consument begrijpt wat hij koopt. Dat is zeker belangrijk bij nieuwe voedingscategorieën die proberen bestaande eetmomenten over te nemen.

Een plantaardige burger concurreert niet alleen qua ingrediënten met een vleesburger. Hij probeert exact hetzelfde consumptiemoment in te vullen: tussen een broodje, op de barbecue of op het bord.

Hetzelfde geldt voor plantaardige worsten, nuggets, schnitzels en gehaktalternatieven.

Wie de productnaam bezit, bezit daardoor voor een stuk ook de taal waarmee consumenten over die categorie nadenken.

Ook relevant voor foodservice

Voor foodservice kan de uitkomst praktische gevolgen hebben.

Plantaardige alternatieven zijn inmiddels op grote schaal doorgedrongen tot restaurantmenu’s, bedrijfsrestaurants, catering, quickservice en institutionele foodservice. Daarbij worden herkenbare termen bewust gebruikt om consumenten snel duidelijk te maken welk gerecht ze kunnen verwachten.

Een ‘veggie burger’ vraagt nauwelijks uitleg. Een volledig nieuwe productomschrijving mogelijk wel.

Wanneer Europa bepaalde benamingen exclusief aan vlees zou voorbehouden, zullen daardoor niet alleen fabrikanten hun verpakkingen en marketing moeten aanpassen. Ook menukaarten, digitale bestelplatformen en communicatie binnen foodservice kunnen ermee te maken krijgen.

Strijd om een markt in verandering

Daarmee symboliseert het debat een grotere verschuiving binnen de voedingsmarkt.

Traditionele dierlijke eiwitketens proberen hun productcategorieën, benamingen en economische positie te beschermen. De plantaardige industrie probeert juist aansluiting te vinden bij bestaande eetgewoonten om de overstap naar alternatieve eiwitten zo eenvoudig mogelijk te maken.

Beide sectoren gebruiken daarbij hetzelfde argument: duidelijkheid voor de consument.

De vraag is alleen welke duidelijkheid Europa uiteindelijk belangrijker vindt.

Moet een burger per definitie vlees bevatten? Of is ‘burger’ inmiddels vooral de naam geworden van een productvorm die zowel dierlijk als plantaardig kan worden ingevuld?

Wat semantiek lijkt, is daarmee steeds nadrukkelijker een strijd om de positie op het bord van de Europese consument.